Puanlar
6
Member
Active member
19 Puanlar
54
0
0
7 günlük aktivite
Sat
Sun
Mon
Tue
Wed
Thu
Fri
Djed, üst bölümündeki yatay kollarıyla tanınan Eski Mısır işaretlerinden biridir. Bir müze vitrininde küçük bir muska, kabartmada bir simge ya da hiyeroglif metinde bir işaret olarak karşımıza çıkabilir. Onu yalnızca modern bir “enerji sembolü” etiketiyle tanımlamak, tarih boyunca kazandığı anlamları gölgede bırakır. Djed’in anlaşılması için biçimine, yazıdaki kullanımına, tanrılarla ilişkisine ve gerçek nesnelerin özelliklerine birlikte bakmak gerekir. Bu yazı, dört müze kaynağını karşılaştırarak bu katmanları ele alıyor.
Djed sütunu biçimli fayans muska; MÖ 664–30. The Metropolitan Museum of Art, eser no. 2021.41.22. Görsel müze tarafından Public Domain olarak sunulmaktadır.[1]
1. Biçimi tanımak ile kökenini bilmek aynı şey değildir
Djed’i tanımayı sağlayan temel özellik, dikey gövdenin üst tarafındaki yatay çıkıntılardır. Bununla birlikte çizimin ilk olarak hangi nesneden doğduğu kesinleşmiş değildir. Global Egyptian Museum, budakları alınmış ağaç, kamış demeti ve çevresine başak bağlanmış direk gibi farklı açıklamaların önerildiğini belirtir. Bu yorumlar, sembolün kökenine ilişkin olasılıklardır; hepsini birlikte doğrulanmış bilgi gibi sıralamak doğru olmaz.[2]
Bir işaretin sonradan kazandığı anlam, onun başlangıçta neyi resmettiğini tek başına açıklamaz. Örneğin Osiris’in omurgası yorumu, dinsel anlamı kavramamızda önemlidir; fakat buradan hareketle en erken djed tasvirinin mutlaka anatomik bir çizim olduğunu söyleyemeyiz. Görsel benzerlik, tarihsel kanıtın yerine geçmez. Müze açıklamalarında kullanılan “muhtemelen” gibi ifadeleri korumak, konuyu eksik anlatmak değil, bilginin sınırlarını doğru göstermektir.
2. Bir görüntüden daha fazlası: Yazıdaki işaret
Liverpool’daki M11918b numaralı eser kaydı, djed’i hem Osiris’le bağlantılı bir sembol hem de kalıcılık ve sağlamlıkla ilgili anlamları bulunan bir hiyeroglif olarak tanımlar. Aynı koleksiyon nesnesinin lapis lazuliden oyulmuş olması, bu biçimin yalnızca tek bir malzemeyle üretilmediğini de gösterir.[3]
Burada okuma bağlamı önem kazanır. Bir yazı dizisindeki işaret, cümle içindeki işleviyle değerlendirilmelidir; boyna takılan bir nesne ise kullanım ve inanç dünyasıyla birlikte incelenir. Aynı şekli gördüğümüzde her yerde aynı açıklamayı tekrarlamak yerine, önce “Bu bir yazı işareti mi, bağımsız nesne mi, yoksa daha büyük bir sahnenin parçası mı?” sorusunu sormak gerekir. Bu ayrım, sembolleri birer resimli sözlük maddesine indirgememizi önler.
3. Osiris ve bedenin yeniden bütünleşmesi
Djed’in Osiris’le ilişkilendirilmesi, ölüm sonrasındaki devamlılık düşüncesine güçlü bir görsel karşılık verir. Toledo Museum of Art, kendi örneğinin açıklamasında djed muskalarının mumya sargıları arasına, özellikle omurga yakınlarına yerleştirildiğini ve bu uygulamanın beden bütünlüğü ile yeniden diriliş beklentisiyle bağlantılı olduğunu anlatır.[4] Bunlar dönemin dinsel kabulleridir; nesnenin fiziksel olarak ölümsüzlük sağladığına ilişkin bilimsel bir sonuç değildir.
Bu bağlamda dik durma, sağlam kalma ve dağılmama kavramları birbirini tamamlar. Ancak elimizde yalnızca müzeye ulaşmış bağımsız bir muska varsa, onu belirli bir kişinin bedenindeki kesin konumuna kendiliğinden yerleştiremeyiz. Genel kullanım geleneği ile tek nesnenin belgelenmiş buluntu geçmişi farklı kanıt düzeyleridir. İyi bir eser incelemesi bu iki düzeyi birbirinden ayırır.
4. Törenlerdeki djed ve durağan olmayan semboller
Global Egyptian Museum, djed’in kaldırılması törenini Sokar bayramının son bölümüyle ilişkilendirir. Bu hareket zamanla Osiris’in ölüm üzerindeki zaferiyle de anlamlandırılmıştır. Kaynak ayrıca djed’in ankh ve was asası gibi başka olumlu işaretlerle yan yana kullanılabildiğini belirtir.[2] Dolayısıyla sembol yalnızca küçük bir takı değildir; tören, hareket ve diğer imgelerle kurduğu ilişkiler içinde de anlam kazanır.
Bir kabartmayı incelerken djed’in yanında hangi figürlerin bulunduğuna, kimin neyi tuttuğuna ve sahnenin hangi yapı üzerinde yer aldığına bakmak yararlıdır. Tek bir simgeyi kesip çevresinden ayırmak, kompozisyonun anlattığı ilişkinin kaybolmasına yol açabilir. Aynı nedenle günümüzde hazırlanmış bir çizim ile tarihli bir arkeolojik eseri eşdeğer belge saymamak gerekir.
5. İki müze nesnesini karşılaştırmak
Yukarıdaki Met örneği 8,2 santimetre yüksekliğindedir ve tepesinde Yukarı Mısır’ın beyaz tacını taşır. Müze, bu ayrıntıyı daha yaygın başka taç düzenlemelerinden ayırarak açıklar.[1] Toledo’daki 1906.62 numaralı örnek ise yaklaşık 6,4 santimetredir; açıklamasında açık mavi sırın zamanla yeşil ve kahverengi tonlara değiştiği belirtilir.[4] Bugün gördüğümüz rengin her zaman ilk üretim anındaki görünüm olmadığını hatırlamak özellikle önemlidir.
Bu karşılaştırma için pratik yöntem şudur: önce eser numarasını ve tarih aralığını kaydedin, sonra malzeme, ölçü, üst bölüm ve yüzey durumunu inceleyin. Son aşamada dinsel yorumları okuyun. Böylece nesnenin somut özellikleriyle ona yüklenen anlamları aynı çerçevede, fakat birbirine karıştırmadan değerlendirebilirsiniz.
Kaynaklar ve görsel bilgisi
[1]
[2]
[3]
[4]
Metin, kaynakların karşılaştırılmasıyla Türkçe olarak hazırlanmıştır. Tarihsel inançları açıklamak, bu inançların doğaüstü sonuçlarını doğrulamak anlamına gelmez.
Djed sütunu biçimli fayans muska; MÖ 664–30. The Metropolitan Museum of Art, eser no. 2021.41.22. Görsel müze tarafından Public Domain olarak sunulmaktadır.[1]
1. Biçimi tanımak ile kökenini bilmek aynı şey değildir
Djed’i tanımayı sağlayan temel özellik, dikey gövdenin üst tarafındaki yatay çıkıntılardır. Bununla birlikte çizimin ilk olarak hangi nesneden doğduğu kesinleşmiş değildir. Global Egyptian Museum, budakları alınmış ağaç, kamış demeti ve çevresine başak bağlanmış direk gibi farklı açıklamaların önerildiğini belirtir. Bu yorumlar, sembolün kökenine ilişkin olasılıklardır; hepsini birlikte doğrulanmış bilgi gibi sıralamak doğru olmaz.[2]
Bir işaretin sonradan kazandığı anlam, onun başlangıçta neyi resmettiğini tek başına açıklamaz. Örneğin Osiris’in omurgası yorumu, dinsel anlamı kavramamızda önemlidir; fakat buradan hareketle en erken djed tasvirinin mutlaka anatomik bir çizim olduğunu söyleyemeyiz. Görsel benzerlik, tarihsel kanıtın yerine geçmez. Müze açıklamalarında kullanılan “muhtemelen” gibi ifadeleri korumak, konuyu eksik anlatmak değil, bilginin sınırlarını doğru göstermektir.
2. Bir görüntüden daha fazlası: Yazıdaki işaret
Liverpool’daki M11918b numaralı eser kaydı, djed’i hem Osiris’le bağlantılı bir sembol hem de kalıcılık ve sağlamlıkla ilgili anlamları bulunan bir hiyeroglif olarak tanımlar. Aynı koleksiyon nesnesinin lapis lazuliden oyulmuş olması, bu biçimin yalnızca tek bir malzemeyle üretilmediğini de gösterir.[3]
Burada okuma bağlamı önem kazanır. Bir yazı dizisindeki işaret, cümle içindeki işleviyle değerlendirilmelidir; boyna takılan bir nesne ise kullanım ve inanç dünyasıyla birlikte incelenir. Aynı şekli gördüğümüzde her yerde aynı açıklamayı tekrarlamak yerine, önce “Bu bir yazı işareti mi, bağımsız nesne mi, yoksa daha büyük bir sahnenin parçası mı?” sorusunu sormak gerekir. Bu ayrım, sembolleri birer resimli sözlük maddesine indirgememizi önler.
3. Osiris ve bedenin yeniden bütünleşmesi
Djed’in Osiris’le ilişkilendirilmesi, ölüm sonrasındaki devamlılık düşüncesine güçlü bir görsel karşılık verir. Toledo Museum of Art, kendi örneğinin açıklamasında djed muskalarının mumya sargıları arasına, özellikle omurga yakınlarına yerleştirildiğini ve bu uygulamanın beden bütünlüğü ile yeniden diriliş beklentisiyle bağlantılı olduğunu anlatır.[4] Bunlar dönemin dinsel kabulleridir; nesnenin fiziksel olarak ölümsüzlük sağladığına ilişkin bilimsel bir sonuç değildir.
Bu bağlamda dik durma, sağlam kalma ve dağılmama kavramları birbirini tamamlar. Ancak elimizde yalnızca müzeye ulaşmış bağımsız bir muska varsa, onu belirli bir kişinin bedenindeki kesin konumuna kendiliğinden yerleştiremeyiz. Genel kullanım geleneği ile tek nesnenin belgelenmiş buluntu geçmişi farklı kanıt düzeyleridir. İyi bir eser incelemesi bu iki düzeyi birbirinden ayırır.
4. Törenlerdeki djed ve durağan olmayan semboller
Global Egyptian Museum, djed’in kaldırılması törenini Sokar bayramının son bölümüyle ilişkilendirir. Bu hareket zamanla Osiris’in ölüm üzerindeki zaferiyle de anlamlandırılmıştır. Kaynak ayrıca djed’in ankh ve was asası gibi başka olumlu işaretlerle yan yana kullanılabildiğini belirtir.[2] Dolayısıyla sembol yalnızca küçük bir takı değildir; tören, hareket ve diğer imgelerle kurduğu ilişkiler içinde de anlam kazanır.
Bir kabartmayı incelerken djed’in yanında hangi figürlerin bulunduğuna, kimin neyi tuttuğuna ve sahnenin hangi yapı üzerinde yer aldığına bakmak yararlıdır. Tek bir simgeyi kesip çevresinden ayırmak, kompozisyonun anlattığı ilişkinin kaybolmasına yol açabilir. Aynı nedenle günümüzde hazırlanmış bir çizim ile tarihli bir arkeolojik eseri eşdeğer belge saymamak gerekir.
5. İki müze nesnesini karşılaştırmak
Yukarıdaki Met örneği 8,2 santimetre yüksekliğindedir ve tepesinde Yukarı Mısır’ın beyaz tacını taşır. Müze, bu ayrıntıyı daha yaygın başka taç düzenlemelerinden ayırarak açıklar.[1] Toledo’daki 1906.62 numaralı örnek ise yaklaşık 6,4 santimetredir; açıklamasında açık mavi sırın zamanla yeşil ve kahverengi tonlara değiştiği belirtilir.[4] Bugün gördüğümüz rengin her zaman ilk üretim anındaki görünüm olmadığını hatırlamak özellikle önemlidir.
Bu karşılaştırma için pratik yöntem şudur: önce eser numarasını ve tarih aralığını kaydedin, sonra malzeme, ölçü, üst bölüm ve yüzey durumunu inceleyin. Son aşamada dinsel yorumları okuyun. Böylece nesnenin somut özellikleriyle ona yüklenen anlamları aynı çerçevede, fakat birbirine karıştırmadan değerlendirebilirsiniz.
Kaynaklar ve görsel bilgisi
[1]
[2]
[3]
[4]
Metin, kaynakların karşılaştırılmasıyla Türkçe olarak hazırlanmıştır. Tarihsel inançları açıklamak, bu inançların doğaüstü sonuçlarını doğrulamak anlamına gelmez.